Leaving the Valley

Tomas was on duty again. He found Polly at the visitor centre kiosk just after sunrise. He had a fresh Thermos of coffee. He set it on a bench and sat down next to it.

Naka-duty na naman si Tomas. Natagpuan niya si Polly sa kiosk ng sentro ng bisita kaagad pagkatapos ng pagsikat ng araw. May dala siyang bagong Thermos ng kape. Inilagay niya ito sa isang bangko at umupo sa tabi nito.

They did not say much for a while. Polly preened her wing feathers. The morning was cool and smelled of the river.

Hindi sila masyadong nag-usap sa simula. Inayos ni Polly ang kanyang mga balahibo sa pakpak. Malamig ang umaga at amoy ilog.

"I imagine you're moving on," Tomas said eventually.

"Iniisip ko, aalis ka na," sabi ni Tomas sa wakas.

Polly tilted her red head. He nodded slowly.

Iniling ni Polly ang kanyang pulang ulo. Dahan-dahan siyang tumango.

He told her about the rest of the park, the parts she had not been to. The high country off Tioga Road, with its lakes and bare granite domes. Hetch Hetchy, the other valley to the north, dammed and turned into a reservoir more than a hundred years ago, still beautiful, still mostly empty. The grove of redwoods up in Tuolumne Meadows. He spoke of these places with the calm pride of someone who had spent fourteen years getting to know one stretch of mountains.

Ikinuwento niya kay Polly ang iba pang bahagi ng parke, mga lugar na hindi pa niya napuntahan. Ang mataas na bahagi sa Tioga Road, na may mga lawa at hubad na mga dome ng granite. Hetch Hetchy, ang isa pang lambak sa hilaga, na ginawang imbakan ng tubig mahigit isang daang taon na ang nakalipas, maganda pa rin, halos walang tao. Ang kakahuyan ng mga redwood sa Tuolumne Meadows. Ikinuwento niya ang mga lugar na ito na may tahimik na pagmamalaki ng isang taong labing-apat na taon nang nakikilala ang isang bahagi ng kabundukan.

"This place doesn't really show you everything," he said. "Even if you live here. You catch pieces. The peregrines, the lilies, the Milky Way on Wednesday but not on Thursday. People come for three days and think they saw it. They saw a postcard." He sipped his coffee. "Better to see one piece all the way through, I think. The peregrines I told you about? Fourteen years and I still don't know what they're going to do tomorrow."

"Hindi mo talaga makikita ang lahat dito," sabi niya. "Kahit na nakatira ka rito. Nakikita mo ang mga piraso. Ang mga peregrine, ang mga liryo, ang Milky Way sa Miyerkules pero hindi sa Huwebes. Ang mga tao, tatlong araw lang sila rito at akala nila nakita na nila lahat. Postcard lang ang nakita nila." Humigop siya ng kape. "Mas mabuti pang makita ang isang piraso nang buo, sa tingin ko. Ang mga peregrine na sinabi ko sa'yo? Labing-apat na taon at hindi ko pa rin alam kung ano ang gagawin nila bukas."

Polly thought about her dives off the El Capitan ledge. She had not landed cleanly once. She had also gotten less bad at it each time. She thought she could keep getting less bad for a lifetime.

Inisip ni Polly ang kanyang mga pagsisid mula sa gilid ng El Capitan. Hindi pa siya nakalapag nang maayos kahit minsan. Pero hindi na siya ganoon kapalpak sa bawat pagsubok. Inisip niya na kaya niyang magpatuloy na hindi ganoon kapalpak habang buhay.

A shuttle bus pulled in. The same green bus. The same driver. The driver waved at Tomas as she opened the door. Tomas waved back.

Pumarada ang isang shuttle bus. Parehong berdeng bus. Parehong drayber. Kumaway ang drayber kay Tomas habang binubuksan ang pinto. Kumaway din si Tomas.

"Off you go," he said. He stood up. He had not finished his coffee.

"Sige na," sabi niya. Tumayo siya. Hindi pa niya nauubos ang kape niya.

Polly stretched her blue-teal wings. The shuttle door was still open. She could smell the warming pine of the morning forest and the faint diesel of the bus and the river beyond.

Iniunat ni Polly ang kanyang asul-berde na mga pakpak. Bukas pa ang pinto ng shuttle. Naamoy niya ang nag-iinit na pine ng umagang kagubatan at ang bahagyang amoy ng diesel ng bus at ang ilog sa kabila.

She lifted off from the bench railing, circled once over the visitor centre, and climbed. The valley dropped away. El Capitan stood on the left. Half Dome on the right. The Merced ran the floor.

Lumipad siya mula sa rehas ng bangko, umikot nang minsan sa itaas ng sentro ng bisita, at umakyat. Bumagsak ang lambak. Nasa kaliwa ang El Capitan. Nasa kanan ang Half Dome. Ang Merced ang dumadaloy sa ilalim.

At the rim, she banked west. Below her, a peregrine was hunting a small flock of swifts along the cliff face. Polly watched it for half a minute. Then she found the wind she wanted and let it carry her out of the park.

Sa gilid, lumiko siya pakanluran. Sa ibaba niya, may isang peregrine na nangangaso ng maliit na kawan ng swifts sa gilid ng bangin. Pinanood ito ni Polly ng kalahating minuto. Pagkatapos ay natagpuan niya ang hangin na gusto niya at hinayaan itong dalhin siya palabas ng parke.

Behind her, Tomas was already moving on toward the meadow. He had a clipboard out. There would be corn lilies to mark today, and tomorrow, and next year.

Sa likod niya, si Tomas ay papunta na sa parang. May dala siyang clipboard. May mga liryo ng mais na kailangang markahan ngayon, bukas, at sa susunod na taon.