Past simple wybierasz, gdy zdarzenie ma zamknięty czas w przeszłości: yesterday, in May, two years ago. Present perfect wybierasz, gdy liczy się związek z teraźniejszością: skutek, doświadczenie albo stan trwający do dziś. Polskie mieszkam tu od dwóch lat to po angielsku I have lived here for two years, a nie I live.
Polski czasownik odpowiada na pytanie, czy czynność została doprowadzona do końca: robiłem albo zrobiłem. Angielski przy wyborze między past simple a present perfect pyta o coś innego: czy czas zdarzenia jest zamknięty i czy wynik ma znaczenie teraz. Dlatego jedno polskie zgubiłem klucze ma dwa angielskie odpowiedniki. I've lost my keys mówi, że kluczy nadal nie masz i nie wejdziesz do domu. I lost my keys yesterday opowiada o wczorajszym zdarzeniu, być może już je znalazłeś.
Jeszcze bardziej myląca jest forma niedokonana. Po polsku o doświadczenie pytasz zwykle formą niedokonaną: Czytałeś Lalkę?, Byłeś kiedyś w Londynie? Po angielsku to klasyczny present perfect: Have you read The Doll?, Have you ever been to London? Ani polska forma dokonana, ani niedokonana nie mówi Ci więc, którego czasu użyć. Trzeba zadać inne pytanie.
Jeśli w zdaniu jest konkretny, zakończony moment albo łatwo dałoby się go dopisać, bierzesz past simple. Jeśli moment jest nieważny, nieokreślony albo okres jeszcze trwa, bierzesz present perfect.
| Past simple | Present perfect |
|---|---|
| yesterday, last week, last year | ever, never, before (w znaczeniu kiedykolwiek wcześniej) |
| two days ago | already, yet, just |
| in May, on Monday, at five | so far, recently, lately |
| when I was a child | this week, today (gdy dzień jeszcze trwa) |
| What time did you arrive? | since, for (gdy okres trwa do teraz) |
Dlatego I have seen him yesterday jest błędem. Słowo yesterday zamyka czas. Poprawnie: I saw him yesterday.
Polskie od obsługuje dwie rzeczy, które angielski rozdziela. Since wskazuje punkt startowy, for długość okresu. Do tego czasownik idzie w present perfect, bo stan trwa od przeszłości do teraz. Polskie zdanie stoi w czasie teraźniejszym, angielskie nie.
| Po polsku | Po angielsku | Dlaczego |
|---|---|---|
| Mieszkam tu od trzech lat. | I've lived here for three years. | długość okresu |
| Mieszkam tu od maja. | I've lived here since May. | punkt startowy |
| Znamy się od dziecka. | We've known each other since we were kids. | since ze zdaniem w past simple |
| Czekam od godziny. | I've been waiting for an hour. | czynność wciąż trwa |
| Nie widziałem go od tygodnia. | I haven't seen him for a week. | przeczenie, ta sama logika |
| Od kiedy tu pracujesz? | How long have you worked here? | neutralne pytanie o okres |
Uważaj na pytanie Since when...? Gramatycznie istnieje, ale w rozmowie często brzmi jak zdziwienie albo pretensja, w stylu a od kiedy to? W neutralnym pytaniu o czas trwania wybierz How long.
To para, która potrafi wprowadzić w błąd recepcję hotelu. I'm in London for two weeks znaczy, że przyjechałeś na dwa tygodnie, to plan na przyszłość. I've been in London for two weeks znaczy, że jesteś tu od dwóch tygodni. Polak, który mówi I'm here since Monday albo I live here for two years, łączy polski czas teraźniejszy z angielskim przyimkiem i wychodzi zdanie, które rozmówca musi zgadywać.
Polskie temu to po angielsku ago i zawsze idzie z past simple: I moved here two years ago. Ago stoi po określeniu czasu, a nie przed nim, więc nie before two years, co jest kalką z przed dwoma laty. Ago nie łączy się z present perfect, bo samo zamyka czas: zdanie I have moved here two years ago jest błędne.
Gdy coś trwa do teraz i liczy się sama czynność, angielski woli formę ciągłą: I've been learning English for six years. Gdy liczy się wynik lub liczba, formę prostą: I've read three chapters. Czasowniki stanu, takie jak know, be, like czy have w znaczeniu posiadania, zostają w formie prostej: I've had this car since college, nie I've been having.
Właśnie zjadłem to w brytyjskim angielskim I've just eaten. W amerykańskim równie naturalne jest I just ate, a w swobodnej mowie Amerykanie używają past simple także z already i yet: Did you eat yet? Nie jest to błąd, tylko wariant. Yet stoi na końcu pytań i przeczeń: I haven't finished yet, czyli jeszcze nie skończyłem.
Polskie był kiedyś w Paryżu to He has been to Paris, czyli pojechał i wrócił. He has gone to Paris znaczy, że pojechał i nadal tam jest. Po polsku różnicę robi kontekst, po angielsku wybór między been a gone.
Present perfect wchodzi w nawyk dopiero w rozmowie, kiedy ktoś pyta, jak długo coś robisz, a Ty odpowiadasz bez namysłu. Przećwicz na głos trzy zdania o sobie: od kiedy mieszkasz w swoim mieście, od jak dawna pracujesz i gdzie już byłeś. Takie pytania padają przy każdym poznawaniu nowych ludzi.
Nie. Polskie od dwóch lat wymaga po angielsku dwóch zmian naraz: for zamiast since, bo chodzi o długość okresu, i present perfect zamiast czasu teraźniejszego, bo stan trwa od przeszłości do teraz. Poprawnie: I've lived here for two years albo I've been living here for two years.
Since stawiasz przed punktem startowym: since Monday, since May, since I was a child. For stawiasz przed długością okresu: for three days, for a week, for ten years. Prosty test: jeśli po od stoi liczba z jednostką czasu, na przykład od dwóch lat albo od godziny, wybierasz for. Jeśli stoi data, dzień, miesiąc albo wydarzenie, wybierasz since.
Tak, w amerykańskim angielskim past simple z just, already i yet jest bardzo częsty i naturalny w mowie. W brytyjskim te słowa łączą się zwykle z present perfect. Na egzaminach opartych na brytyjskiej normie bezpieczniej wybierać present perfect.
Bo pytanie when pyta o konkretny moment, a konkretny moment w przeszłości zawsze wymaga past simple. Poprawnie: When did you arrive? Present perfect pasuje do pytań o okres lub doświadczenie, na przykład How long have you been here?
